वडाला बांधलेली सावित्री

परवा बऱ्याच बायकांनी नटूनथटून वडाला दोरा बांधत फेऱ्या घातल्या. ज्यांना वडाकडे जायची फुरसत नव्हती किंवा जवळपास वड नव्हते त्यांनी फांदी पूजली. त्यामुळे बऱ्याच वडांची कत्तल झाली. आता पुढल्या वर्षी ती झाडं उपलब्ध नसल्याने आणखी काही झाडं तोडली जातील. असंच वर्षानुवर्ष चालू राहील. आपल्या नवऱ्यावरच्या प्रेमाखातर बायका हा उपास करतात की केवळ परंपरा आहे म्हणून करतात हा प्रश्न मला नेहमी पडतो. नवऱ्याच्या खूप प्रेमात असलेल्या बायका करतही असतील मनापासून. पण बऱ्याच बायका असुरक्षिततेच्या भावनेतून करीत असाव्यात. कारण नवरा आहे तोवर आपण सुरक्षित आहोत ही भावना बऱ्याच बायकांची असते. ‘अखंड सौभाग्यवती भव’ हा आशीर्वाद आजही बायकांना का आवडावा? कारण त्याचा अर्थच मुळी नवऱ्याच्या आधी मर असा होतो. आणि कुणीतरी आपल्याला लवकर मर असं म्हटलेलं कुणाला का आवडावं? पण बायकांना चक्क ते आवडतं. इतकंच नाही तर आजही सौ अमुकतमुक अशी स्वतःची ओळख करुन दिली जाते. आमच्या एका सहकारी मैत्रीणीने नवे संचालक आले असतांना आपली ओळख नवऱ्याच्या नावासकट सौ अमुकतमुक अशी करुन दिली होती. पूर्वी बायका कमावत्या नव्हत्या तेव्हा नवरा गेल्यावर बाईचे फार हाल होत. सासरची माणसं अशा बाईला घराबाहेर काढत बरेचदा. मग माहेर नसेल तर कुणाच्या तरी आश्रयाला जावं लागे. माझी आजी अशीच आमचे आजोबा ऐन तरुणपणात गेल्यावर माहेरी आली. कुणावर भार पडू नये म्हणून एक छोटं दुकान चालवायची. पण तरुण आणि देखण्या निराधार बाईला गावगुंडांचा त्रास होतो तसा तिलाही झाला. ती सोबत तिखटाची पुडी, कोयता बाळगून असे. आजही बायका कमावत्या आहेत तरीही ही भीती कमी न होता उलट वाढलीच आहे. पण म्हणून आपण लवकर मरावं असं तर बायकांना वाटू नये ना. एक सहकारी मैत्रीण मात्र अशी निघाली जी म्हणत असे “मुळीच नको, मला नवऱ्याच्या नंतर मरायचंय” मला जरा नवल वाटलं आणि कौतुकही. पण तिने जे सांगितलं ते ऐकल्यावर ते लगेच मावळलं. ती म्हणाली,” अगं, माझ्या नवऱ्याला जबरदस्त मधुमेह आहे. त्याचं सगळं खाणंपिणं, पथ्यपाणी, औषधं मीच सांभाळते. त्याला काही म्हणता काssही माहीत नसतं. मी आधी गेले तर त्याची फार पंचाईत होईल. त्याचे फार हाल होतील. त्यामुळे तो असतोवर मला जगायंचय.” तिचं नवऱ्यावरचं प्रेम वाखाणण्याजोगं असलं तरी एखाद्या व्यक्तीला आपल्या आजाराचा तपशील माहीत नसणं हे काही कौतुकास्पद नाही. पण खरंच मी असे कित्येक नवरे पाहिलेत. जे फक्त “अगं माझी गोळी दिली नाहीस” म्हणून आरोळी देतात. स्वतःची औषधं सोडा त्यांना स्वतःचा फोन नंबरही माहीत नसतो. तोही कुणी विचारला तर बायकोला हाक मारत म्हणतात, ”अगं, माझा फोन नंबर काय आहे गं?” अशा लोकांच्या बायका एकाएकी खूप आजारी पडल्या आणि इस्पितळात दाखल करावं  लागलं तर तिला कोणते आजार होते, कधी आणि कोणते अपघात किंवा शस्त्रक्रिया झाल्या होत्या, कोणत्या गोष्टी किंवा औषधांचं वावडं आहे किंवा ती सध्या कुठल्या गोळ्या घेते ह्यातलं काही माहीत नसतं. टीव्हीवरचा एक लोकप्रिय कार्यक्रम बघतांना माझ्या लक्षात आलं की बऱ्याच पुरुषांना बायकोच्या साध्यासुध्या आवडीनिवडी ठाऊक नसतात. (एखाद्या लोकप्रिय अभिनेत्रीविषयी मात्र बरंच काही माहीत असतं). नवरा असो वा बायको आपल्या आजारांविषयीचा तपशील आणीबाणीच्या वेळेसाठी आणि जोडीदाराच्या माहितीसाठी, लिहून ठेवणं गरजेचं आहे. गंमत म्हणजे बायका जर कमावत्या असतील तर त्यांनी केलेल्या गुंतवणुकीचा तपशील त्यांना स्वतःला कधीच ठाऊक नसतो. बऱ्याच घरांमधून “तुला काय कळतंय त्यातलं. मी करतो दे.” असं म्हणत नवऱ्याने सूत्रं हातात घेतलेली असतात. आमच्या बँकेच्या गुंतवणूक विभागात बरीच वर्षं काम करणाऱ्या माझ्या मैत्रिणीची गुंतवणूकही नवऱ्यानेच केलेली होती. किंबहुना ही एकच गोष्ट नवऱ्यांना माहीत असते.

संसारात एकमेकाच्या आवडीनिवडी सांभाळत, एकमेकांना सांभाळत, एकमेकांना फुलवत वाटचाल करायची अपेक्षा असते. पण कित्येकदा एकाच बाजूने सगळी जबाबदारी पेलत बायका कर्तव्यबुद्धीने स्वतःला परंपरांच्या वडाला करकचून बांधून घेत असतात.